Uzunca bir süre dünya sağlık çevrelerinde zona aşısı ve faydaları konuşulup duruyor. Her yeni buluşu, yeniliği yan etkilerini ve gerçek etkinliğini görmeden de içerik haline getirmiyorum. Takipçi toplamak için insan deneyleri bile başlamamış araştırma haberlerini ilaç kullanıma sunulmuş gibi verip de okurları yanlış yönlendirmemek, gereksiz umutlandırmamak da ilkelerimden biri.
Yaş aldıkça sağlığımızı korumak için attığımız adımlar bazen beklemediğimiz kapıları aralar. Son dönemde tıp dünyasında en çok konuşulan konulardan biri tam olarak bu: Özellikle 50 yaş üstü yetişkinlere sinir ağrılarıyla seyreden zonadan korunmaları için önerilen yeni nesil zona aşısı Shingrix, hafızamızı ve bilişsel sağlığımızı da koruyor olabilir mi? Bugün bu sorunun cevaplarını sizlerle paylaşacağız.
Saygın tıp dergilerinde yayımlanan geniş çaplı araştırmalar, bu soruya oldukça umut verici yanıtlar veriyor.Bu günkü konumuz her derde deva olarak sunulan ve belli yaş üstü, bağışıklığı düşen insanlara önerilen zona aşıları. Uzmanlarımız da şimdi ele alacağımız bu konunun gerçekliğini doğruladılar. Ve işte başlıyoruz.
Kalp sağlığı için sağlıklı bir diyet uygulamak ve düzenli egzersiz yapmak kalp hastalığı riskinizi azaltabilirken, yeni araştırmalar size destek vermek için yapabileceğiniz başka bir şey daha olduğunu gösteriyor.
Nature Medicine dergisinde yayımlanan çalışmada, araştırmacılar 60 yaş ve üzeri 70.000’den fazla kişinin bir tür zona aşısı olan verileri analiz etmişler.
Araştırmacılar, insanların aşı yaptırdıktan sonraki yedi yıl içinde yaşadıklarını, kalp hastalığı, kalp yetmezliği ve inme gibi verileri analiz ettikten sonra, Zona ( Shingrix) aşısı yaptıranların kardiyovasküler hastalık olmadan klasik zona aşısı olan Zostavax yaptıranlara göre %9 daha uzun yaşadıklarını tespit ettiler. Shingrix aşısının, özellikle erkeklerde inme riskini %12 daha düşürdüğü görülmüş.
Bu bulgular, Shingrix aşısını daha düşük demans riskiyle ilişkilendiren başka bir çalışmanın üzerinden sadece birkaç ay sonra geldi.
Bu konuya döneceğiz ama önce kalp sağlığı diyoruz.
Zona aşısı kalbinizi nasıl koruyabilir?
Öncelikle, çalışmanın Shingrix aşısı ile kardiyovasküler hastalık riskinin azalması arasında bir bağlantı bulduğunu belirtmek önemli.
Bu ilişkinin büyük kısmı muhtemelen suçiçeği ve zonaya neden olan varicella-zoster virüsünün vücudu nasıl etkilediğine dayanır—yani burada işin püf noktası zona vakalarını önleyerek kalbinizi ve beyninizi koruyabilirsinize geliyor. “Varicella-zoster virüsü, özellikle beyin ve temporal arterler olmak üzere kan damar duvarlarına saldırınca orada, atardamarın kendisinde iltihaplı bir saldırı oluşturabilirden yola çıkılıyor.
Ancak bilim insanları, zona vakalarının kısmen bu bağlantıyı açıklayabileceğini yazsa da, muhtemelen tüm bağlantıdan sorumlu değildir. Aşının bağışıklık sisteminizde ve kan damarlarınızda kardiyoprotektif ( Kalp krizini önleyen, kalp yetmezliğinde kalbin yükünü azaltan veya tansiyonu dengeleyerek kalp kasının büyümesini/yıpranmasını engelleyen ) değişiklikleri tetikleyebileceğine inanıyorlar.
Zona malesef oldukça uzun süreli bir iltihap reaksiyonu yaratır, Bunu ortadan kaldırırsanız, ardından kalp krizi ve felç riskini de azaltırsınız fikri her tıp çevresinde kabul görüyor.
Mart ayında Amerikan Kardiyoloji Koleji’nin Yıllık Bilimsel Oturumu’nda sunulan araştırma, atarderlerin daralıp sertleştiği aterosklerotik hastalığı olan 50 yaş ve üzeri kişilerden alınan verileri analiz etti. Bunlardan 123.411’i en az bir doz Shingrix veya Zostavax aşısı aldı. Araştırmacılar, zona aşısı alan katılımcıların şunlar olduğunu buldu:
• %46 daha az büyük bir adver kardiyak olay yaşama olasılığı
• Kalp krizi geçirme olasılığı %32 daha az
• İnme olasılığı %25 daha az
• Aşıdan sonra bir yıl içinde kalp yetmezliği yaşama olasılığı %25 daha az
• Takip sırasında herhangi bir nedenle ölme olasılığı %66 daha az
2025 yılında yapılan bir çalışma, zona aşısı olan sağlıklı yetişkinlerin kardiyovasküler olay yaşama riskinin sekiz yıla kadar %23 daha düşük olduğunu buldu.
Zona aşısı zona riskini %90’dan fazla azaltmanın yanı sıra, demans riskinizi de azaltabilir deniyor. Şimdilerde bu oranbaya yüksek. Geçen yıl Nature Medicine’da yayımlanan araştırma, ABD’de 100 milyondan fazla hastanın sağlık kayıtlarını analiz etti ve zona aşısı alanların, pnömokok aşısı alanlara kıyasla demans riskinin %33 daha düşük olduğunu ortaya koydu (ki bu doz kiraçılı korumaz ama aynı yaş grubundaki kişiler için önerilir).
İki dozlu zona aşısı, 50 yaş ve üzeri tüm sağlıklı yetişkinlere öneriliyor.Gelin görün 2 doz vurulduğunda etkinliği onaylanan bu aşıda insanlar aşının güçlü ve kasıtlı bir bağışıklık reaksiyonu üretmesi , ilk dozdan sonra bir iki gün kötü hissettirmesi nedenli ikinci dozu atlıyor. CDC, yorgunluk, kas ağrısı, baş ağrısı, titreme ve mide ağrısını olası yan etkiler olarak listeliyor—kol ağrısıyla birlikte—ki bu durum iki ila üç gün sürebilir diye de ekliyorlar.
Bazı insanlar zonanın ne olduğunu yanlış anlıyor ve bunu “sadece bir döküntü” olarak görmezden geliyor, Byüzden onu önlemek için aşı yaptırmanın gerekli olmadığını düşünebilirler. Ve zona bu (sinir bozucu, kaşıntılı ve rahatsız edici) döküntüye neden olsa da, uzun süreli sinir ağrısı, görme kaybı veya enfeksiyon gibi ciddi komplikasyonlara da yol açabilir.
Ve gelelim işin akçeli kısmına. Maliyetler yüksek. Güncel eczane fiyatı tek doz için 8500 TL. Yani ömür boyu koruyuculuk için 8500 x 2 gibi düşünmek lazım. Ödeme gücü olan için gerekli bir aşı olduğu aşikar. Bu arada aşıların yapılış periyodu. ;
Zona Aşısı Kaç Doz, Nasıl Uygulanır?
Shingrix, tek doz değil, iki doz halinde uygulanır:
- İlk doz yapılır
- İkinci doz, ilk dozdan 2 ila 6 ay sonra uygulanır
- Bağışıklığı baskılanmış kişilerde bu aralık 1-2 aya kadar kısaltılabilir
- Aşı kas içine (intramüsküler) yapılır
Tam koruma için iki dozun da tamamlanmış olması gerekir; tek doz ile yeterli bağışıklık oluşmaz.
Zona Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?
Shingrix, adjuvan içeriği nedeniyle diğer bazı yetişkin aşılarına kıyasla biraz daha belirgin, ama genellikle 2-3 gün içinde geçen geçici reaksiyonlara yol açabilir:
Özellikle aşının ertesi günü hissedilen halsizlik ve gribal enfeksiyona benzer bulgular oldukça normaldir; birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Ciddi yan etkiler oldukça nadirdir. Yaşanan reaksiyonların şiddetli olması, aşının etkisiz olduğu ya da bir sorun olduğu anlamına gelmez; tam tersine bağışıklık sisteminin güçlü yanıt verdiğinin bir işaretidir.
Ödeme gücü olmayanlar için de hayat tarzı değişiklikleri ile daha konforlu bir yaşam tabiki mümkün. Kalp krizi ve felç riskinizi azaltmanın diğer yollarına gelirsek; Zona aşısı kalp krizi ve felç riskinizi azaltmaya yardımcı olabilirken diyet ve egzersiz gibi yaşam tarzı iyileştirmeleri de çok önemli ve yapılabilirse de maliyeti çok daha düşük.
• Meyve ve sebze, yağsız protein, kuruyemişler ve tohumlara odaklanan bir diyet edinin.
• Haftada 2,5 saat orta yoğunlukta egzersiz yapmaya veya 75 dakika yoğun fiziksel aktivite yapmaya çalışın.
• Tütün kullanmayın.
• Gece en az yedi saat uyumayı hedefleyin.
• Kolesterolünüzü yönetmeye çalışın, şekerli yiyecekler ve içecekleri, kırmızı ve işlenmiş etleri, tuzlu yiyecekleri, rafine karbonhidratları ve yüksek işlenmiş gıdaları sınırlayın.
• Kan şekerinizi kontrol etmeye çalışın.
• Tansiyonunu kontrol edin. Doktorunuzun tavsiyelerine de mutlaka uyun.
Uzun ve zinde bir ömrün sırrı aslında tek bir organda değil, bedenimizin kusursuz uyumunda gizli. Kalbinizi korumak için tabağınıza eklediğiniz her sağlıklı yiyecek, attığınız her yürüyüş adımı ve aldığınız her koruyucu önlem, beyninizde anılarınızı koruyan görünmez bir kalkan örüyor. Bugün kalbiniz için atacağınız küçük bir adım, yıllar sonra size berrak bir hafıza olarak geri dönebilir diyerek bu yazıyı da burada bağlıyorum.
Tıptaki bu gelişmeler çok güzel de olsa bu aşıların, benzer tedavilerin rakam olarak daha ulaşılabilir olması hızlıca yaşlanan toplumlarda daha sağlıklı ve konforlu bir yaşam sürecini destekler diyor hepinize sağlıklı ,keyifli, güzel günler diliyorum.
Hoşça kalın. Kendinize çok iyi bakın.
Sağlık içeriklerimiz yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiye olarak nitelendirilmemektedir. Sağlığınızla ilgili sorularınız için bir sağlık profesyoneline danışın.