GLP-1 İlacını Bıraktıktan Sonra Kiloyu Korumanın 5 Yolu
Bugün “mucize iğne” diye adlandırılan (GLP-1 ilaçlarının hikâyesi, aslında bir gecede başlamadı.
Yıllar süren bilimsel çalışmaların, keşiflerin, başarısız denemelerin ve insan sağlığı için verilen büyük bir emeğin sonucunda bugün Ozempic ve benzeri ilaçlardan söz ediyoruz.
Bu nedenle, konunun kendisine geçmeden önce bir adım geriye çekilip bu ilaç grubunun nereden ve nasıl ortaya çıktığına bakmak istiyorum. Çünkü hayatımızı değiştiren bu bilimsel yolculuğa, önce bir saygı duruşu yapmamız gerektiğine inanıyorum.
Şimdi gelin, hikâyenin en başına dönelim., Ozempic (etken maddesi semaglutid), ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından ilk olarak 5 Aralık 2017 tarihinde tip 2 diyabet tedavisi için onaylandı.
Burada sıkça karıştırılan önemli bir detay var: İlginç ama Ozempic bu ilaç sınıfının ilki değil.
Ozempic yalnızca diyabet endikasyonuyla onaylı ve aynı etken maddenin (semaglutid) daha yüksek dozda obezite/kilo kontrolü için FDA onayı alan versiyonu ise Haziran 2021’de onaylanan Wegovy. İlacın, iğnenin çıkış yeri olan , Amerikalı yetişkinlerin yaklaşık sekizde biri kilo vermek için GLP-1 ilacı kullanıyor. GLP-1’ler arasında Ozempic, Mounjaro, Wegovy, Zepbound ve diğerleri bulunmakta.
İlk GLP-1 ilacı, Nisan 2005’te onaylanan Byetta (etken maddesi: eksenatid) olmuştur. Ardından 2010 yılında Victoza (liraglutid) gibi ilaçlar gelmiştir.
Ozempic’in farkı: Ozempic (semaglutid), kendisinden önceki günlük veya günde iki kez yapılan iğnelere kıyasla haftada bir kez uygulanması, kan şekerini düşürmede çok daha güçlü olması ve belirgin kilo kaybı sağlaması nedeniyle popülerlik kazanarak tüm sınıfın simgesi haline geldi.
GLP-1’ler tasarlandıkları işte kişiden kişiye değişse de olağanüstü etkilidir: dramatik kilo kaybını tetikler, metabolik sağlığı iyileştirir ve uyku apnesini azaltırlar. Hatta daha ileri giderek gelişmekte olan araştırmalarda, bağımlılık yapıcı davranışları kontrol altına aldığı görülmektedir.
Peki GLP-1 üretimi durdurulduğunda ne olur? Bugünün asıl konusuna işte şimdi giriyoruz. Okumaya devam lütfen. Bu tedaviye başlayanların yaklaşık yarısı, çoğu zaman maliyet veya yan etkiler nedeniyle tedaviyi durdurmak istiyor.
GLP-1′ tedavisini bırakmak, özellikle önemli kilo verenler için zor olabilir. Denemelerden toplanan veriler, kaybedilen kiloların yaklaşık üçte ikisinin bıraktıktan sonraki bir yıl içinde geri döndüğünü gösteriyor. Geri kazanılan miktar, orijinal kaybedilen miktarla orantılı.
Ama bu rakamlar ortalama. Bazı insanlar önemli ölçüde kilo vermeye devam ediyor. Diğerleri ise verdikleri kiloların hepsini ve daha fazlasını geri kazanıyor.
GLP-1’i azaltırken veya bırakırken hala verdiği kiloda kalmak isteyenlerden biri olmak ister misiniz? İşte uzmanımızdan beş kanıtlanmış strateji.
1. Zamanla GLP-1 dozunu azaltın ya da dozu daha düşük olursunuz
Klinisyenlerin GLP-1’den kurtulmayı kolaylaştırmak için kullandığı birkaç strateji vardır. Bu arada GLP-1’lerin ilaç etiketleri de ilacın nasıl bırakılacağı konusunda bir bilgi paylaşmıyor. Zaten onlardaki yaklaşım tedavinin ömür boyu sürmesi üzerine kodlanmış.
Bu soruya cevap vermek için oluşturulan deneme ( semaglutid dozunun kademeli azalması ya da ani bırakılması) hâlâ sürüyor.
Deneyden bağımsız günümüzde yaygın olarak kullanılan bir seçenek, dozu doktor kontrolünde haftalar boyunca azaltan yapılandırılmış bir azaltmadır. Sıkça yapılan uygulama 4 ila 20 hafta arasında gözlenerek hayata geçer. Kilo geri kazanımı yaklaşık %5’i geçerse ilacı yeniden başlatma planı alternatif olarak cepte tutulur.
İkinci bir yaklaşım ise ilacı minimum etkili doza indirmektir. Sıfıra inmek yerine, doz adım adım düşürülür, ta ki kilo artmaya başlayana kadar, sonra orada tutulur. Daha düşük dozlar genellikle daha iyi tolere edilir ve görece daha ucuzdur.
Çoğunlukla maliyeti düşürmek için dozu aynı tutan ama aralıklı olarak haftalık değil, 10-14 günde bir aralı olarak kullanan başka bir yöntem de denenmektedir. Bir farmakolojik modelleme çalışması, haftalık dozdansa iki haftada bir doz almanın kilo kaybının yaklaşık %69–72’sini koruyabileceğini tahmin etti.
2. Tamamen Bırakmak Yerine GLP-1 Hapına Geçin
Yakın zamana kadar, enjeksiyon tedavisinden fiilen ayrılmak tedaviyi bırakmak anlamına geliyordu. Bu durum, kilo yönetimi için FDA onaylı ağızdan GLP-1 haplarının gelmesiyle değişti: Foundayo (orforglipron ki bu hapın haberini daha önce yapmıştım) ve oral Wegovy (semaglutide).
Enjeksiyonları bırakmak isteyenler için hapa geçmek artık gerçek bir seçenek. Burada bir ayraç. Bu haplar şu an Amerika ve İngilterede reçetelenirken Türkiye de 2027 yılında eczanelerde olacağı bilgisi var. G.Kore ve Japonya’da çalışmalarda sona yaklaşıldığı ve ruhsatlandırılmasının an meselesi olduğu bilgisi var.
Bir çalışmada , maksimum toleranslı haplarla e 72 hafta geçirmiş katılımcılar, önceki kilo kaybının yaklaşık %75’ini korurken, plasebo kullananlar ilginçtir %49’u varmış.
Pratik çıkarım şu ki, enjeksiyonla ilgili faydanın çoğunu korumanın devamında oral bir ajana geçmek akılcı görünüyor. Ancak hap bazlı GLP-1’lerle beklentileri belirlemek önemlidir.Bu arada Foundayo kendi çalışmalarında yaklaşık %11–13 kilo kaybı sağladı ki bu yüzden güçlü bir devam ilacı olduğu söylenebilir.
Bırakmanın sebebi iğnelerden, yan etkilerden, maliyetten veya lojistikten kaçınmak ise, bırakma ve geçiş zamanı gelmiş demektir. ( Tabi ki bunlar olurken hep doktorunuzun kontrolü ve yönlendirmesi gerekmekte )
3. Tedavi sürecinde egzersiz alışkanlığı edinin
Danimarka ‘da yapılan bir çalışmada , düşük kalorili diyet İlaç + egzersiz kombinasyonunun neticeye gitmede en etkili yol olduğu da gözlenmiş.
Araştırmacılar, aynı katılımcıları bir yıl boyunca hiç tedavi görmeden takip ettiklerinde, sadece ilaç kullandıktan sonra kilo geri alımı, egzersiz tabanlı stratejiye göre çok daha yüksekti. Görünüşte, egzersiz alışkanlığı geliştiren grup, ilaç bittikten sonra sonuçlarını daha iyi korumuş.
Egzersiz söz konusu olduğunda, standart hedefe odaklanın: haftada en az 150 dakika orta derecede aerobik aktivite ve iki de direnç antrenmanı.
4. Yüksek Proteinli, Yüksek Lifli ve Stratejik Yemek Zamanlamasını Hedefleyin
GLP-1 durdurulduktan sonra, geri kazanılan kilo genellikle tercihen yağ olarak geri döner. Kaybedilen kas ayrıca dinlenme metabolizmasını da düşürür ve bir sonraki kilo verme girişimini zorlaştırır. İşte bu yüzden diyet kalitesi azaltma sırasında ve sonrasında önemlidir.
İştah bastırıldığında daha düşük hacimli, besin açısından yoğun kaynaklar yardımcı olur: balık, yumurta, yoğurt, lor peyniri ve kuruyemiş ve benzerleri.
Fiber de benzer bir odaklanmayı hak ediyor. Çözünür lif, mide boşalmasını yavaşlatır ve mide duvarını kasar; bu da vücudun kendi GLP-1 salınımını tetikleyebilir. Yemek zamanlaması da aynı sinyal gönderir: her üç ila beş saatte bir yemek yemek, boşluk uzadığında protein veya lif yoğun atıştırmalıkla birlikte, aşırı yemeye sebep olan düzensiz açlığı önler.
5. Son dozdan önce bir yeniden başlatma eşiği belirleyin
Açlık ve “mide gurultusu” son GLP-1 dozundan sonraki birkaç hafta içinde ne yazık geri dönecek. Amaç sıfır geri kazanmak değil — önceden belirlenmiş bir çizginin altında kalmaktır.
Bir bilimsel araştırma yoksunluk denemesinin sonradan yapılan analizlerde, kaybettiklerinin yaklaşık dörtte birinden azını geri alan kişiler, bel çevresi, kolesterol, hemoglobin A1c ve açlık insülinlerindeki neredeyse tüm iyileşmelerini korumuş..
Bu arada GLP-1’i yeniden başlatmak bir başarısızlık değildir. Gerçek dünya verilerinde, ilk yıl içinde bırakan insanların büyük bir kısmı yeniden kullanıma başlıyor. Ve yeniden başlatanlar, genellikle kilolarını kontrol altında tutanlardır. Düzenli olarak ağırlık vermek önemlidir, çünkü geri kazanma eğrisi ilk birkaç ayda en diktir, ki bu çok önemli.
Bırakmayı düşünenlerin sorması gereken son soru şu: İlaca neden başladım?
Tamamen bırakmak için makul adaylar genellikle şunlara sahip olur: tip 2 diyabetleri ve yerleşik kardiyovasküler hastalıkları olmayanlar Bu arada semaglutid obezite ve kalp hastalığı olan kişilerde %20 oranında risk azalması gözlenmiş. Bu koruma, ne kadar kilo kaybettiğinden büyük ölçüde bağımsız görünüyor, yani ilacı bıraktığınızda maalesef ve maalesef sona eren bir faydadır.
Hamilelik de kendi başına bir kategoridir: Wegovy (semaglutid) etiketi, ilacın uzun yarı ömrü nedeniyle planlı gebelikten en az iki ay önce bırakmayı öneriyor.
Sonuçta, eğer kilo geri gelirse, bu bir karakter kusuru değildir. Vücut yağı, “biyolojik olarak korunan” olarak adlandırılan şeydir. Kıtlık boyunca atalarımızı hayatta tutan aynı mekanizma şimdi kayıpları sürdürmeye çalışan insanlara karşı çalışıyor.
GLP-1’den ayrılmak irade testi değildir. Bu tıbbi bir geçiş ve her geçiş gibi, planla daha iyi gider.
Kendini yine eski günlerdeki gibi fit ve sağlıklı görmenin değeri tabi ki tartışılmaz. Ama hala insanlar düzenli bir ilaca bağımlı olmayı sindiremediğinden sür git bu tedaviye devam etmek istemeyenler için oluşturduğumuz bu yazının da sonu geldi. Konuyu çok önemsediğimden de defalarca, her gelişmeyi size aktarmaya çalıştım. Sağlıklı toplumlar için sağlıklı, mutlu, kendiyle barışık, hayallerinin en az 3’ünü hayata geçirebilmiş, saygı duyan, saygı duyulan ve sanal olmayan insanlardan olmak gerektiğini düşünüyorum. Hepinize sağlıklı keyifli, dolu dolu bir yaşam diliyorum.
Hoşçakalın, kendinize iyi bakın.